Ngày 2 tháng 10, tại giải mời bóng đá quốc tế tổ chức ở Trùng Khánh, đội tuyển nam Trung Quốc thua thảm Palestine 0-5. Tiếng còi hết trận vang lên, những con số trên bảng tỷ số lạnh lẽo và chói mắt.
Ngày 2 tháng 10, cầu thủ đội Trung Quốc Dương Minh Duệ (phải) tranh chấp trong trận. Phóng viên Tân Hoa Xã Trần Thành chụp.
Đây là một thất bại gây sốc. Trước trận, đội Trung Quốc xếp thứ 91 thế giới, Palestine xếp thứ 95. Trong lịch sử hai bên gặp nhau 7 lần, đội tuyển Trung Quốc thắng 5, hòa 2, giữ thành tích bất bại.
Đá trên sân nhà, trước đối thủ có thực lực không tính là nổi bật, lại chịu thất bại với tỷ số lớn đến vậy, rõ ràng khiến người hâm mộ khó chấp nhận. Đây cũng là thất bại có cách biệt lớn thứ tư trong lịch sử đội tuyển Trung Quốc.
Đúng là trận này có bối cảnh đặc biệt: do trùng lịch với ASIAD, một phần lớn trụ cột của đội tuyển quốc gia bị rút đi dự ASIAD, cộng thêm Serginho, Lâm Lương Minh và một số cầu thủ vắng mặt vì chấn thương, đội tuyển quốc gia người lớn chỉ có thể ra quân bằng một đội hình bị cắt giảm đáng kể. Đội hình xuất phát trận này, so với trận giao hữu hồi tháng 6 năm nay khi nhân sự tương đối đầy đủ, chỉ trùng hai, ba người.
Ngược lại phía Palestine, tuy cùng là quốc gia châu Á, lại không cử đội tham dự môn bóng đá của ASIAD lần này. Còn với giải mời bóng đá quốc tế tổ chức tại Trùng Khánh, ngoài một trụ cột, Palestine gần như mang đội hình nguyên vẹn.
Trong cảnh thiếu người, huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất lần này triệu tập nhiều cầu thủ trước đây ít có cơ hội ra sân cho đội tuyển, và luân chuyển trên diện rộng trong trận, với ý định khảo sát lực lượng mới.
Tuy nhiên, dù có những lý do khách quan như "đội hình không đủ quân" hay "tập dượt" để làm lớp đệm, và bên ngoài cũng sớm dự liệu màn trình diễn ở loạt giao hữu này có thể không tốt, tỷ số 0-5 lạnh lẽo và cách biệt vẫn để lại cho bóng đá Trung Quốc một bài suy nghĩ nặng nề.
Trước hết, sân của đội tuyển quốc gia chưa bao giờ có trận "làm cho có". Dù là trận khởi động, trận giao hữu, hay đội hình ghép tạm trong một chu kỳ chuẩn bị đặc biệt, chỉ cần khoác áo đội tuyển là đang đại diện cho trình độ và hình ảnh của bóng đá Trung Quốc. Kết quả của bất kỳ trận nào của đội tuyển cũng có thể gây rung động lớn trong dư luận và trong giới chuyên môn.
Sau trận, huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất nói: "Nhìn từ hiệu quả của buổi khởi động, cả tập thể chưa đạt trạng thái lý tưởng. Có lẽ vào thời điểm này suy nghĩ của mọi người chưa thật sự thống nhất, có cầu thủ vẫn đang nghĩ đến giải vô địch quốc gia và Cúp C1 châu Á... nhưng đó đều không phải lý do khách quan để thua."
Lời này gióng một hồi chuông cảnh tỉnh cho mọi cầu thủ đội tuyển. Là cầu thủ, bất cứ lúc nào bước lên sân đội tuyển, trong lòng đều phải kéo căng sợi dây ấy. Ý chí thi đấu không cao, tác phong buông lỏng, hoặc coi trận đấu là "việc lệ thường", không chỉ phụ lòng cổ động viên, mà còn là sự xúc phạm thân phận cầu thủ đội tuyển.
Đương nhiên, với Thiệu Giai Nhất, quy tụ lòng người và thống nhất tư tưởng vốn là việc trong phận sự của huấn luyện viên trưởng. Làm thế nào để thắp lại ý chí cầu thủ, dựng lại niềm tin của đội, và xây một hệ thống kỹ chiến thuật thực sự khớp với đặc điểm thực lực của nhân sự hiện có, với vị huấn luyện viên trẻ nhậm chức chưa đầy một năm này, con đường vẫn dài và trách nhiệm vẫn nặng.
Thứ hai, trận 0-5 này càng là một tấm gương, nói trắng ra với chúng ta: nền tảng lạc hậu lâu dài của bóng đá Trung Quốc căn bản chưa thay đổi. Năm nay các đội trẻ quốc gia Trung Quốc giành ngôi á quân ở Asian Cup U23 và U17, khiến cổ động viên vui mừng, cũng cho bên ngoài thấy tia sáng của bóng đá Trung Quốc. Nhưng thất bại thảm này cảnh báo một lần nữa: chỉ cần một phần trụ cột bị rút đi dự ASIAD, đội tuyển nam Trung Quốc thậm chí không dựng nổi một đội hình có sức cạnh tranh ở mức cơ bản.
Điều đó phơi bày đầy đủ sự cạn kiệt cực độ của kho nhân tài và chiều sâu băng ghế mỏng như tờ giấy. Khá lên ở một góc không che được nỗi đau lớn khi nhân tài cấp đội tuyển bị đứt đoạn. Ở những trận đấu đội tuyển nam người lớn có cường độ cao hơn, bóng đá Trung Quốc vẫn còn một quãng đường rất dài mới thực sự vực dậy.
Dưới thế bí đứt gãy nhân tài, bài toán chuyển giao giữa cũ và mới lại bị đẩy ra trước mắt. Trận này, Bunyamin, Triệu Tùng Nguyên, Hoàng Thịnh Hào, Dương Minh Duệ và nhiều cầu thủ dưới 20 tuổi vào sân. Cầu thủ trẻ không phải không có điểm sáng; họ đã thể hiện nét riêng và sức bật của mình. Nhưng xét về kết quả, họ còn lâu mới trưởng thành đến mức có thể gánh đội ở đội tuyển quốc gia người lớn. Hai năm gần đây, bóng đá Trung Quốc đúng là xuất hiện một lứa cầu thủ trẻ trình độ cao. Họ là hy vọng của tương lai, nhưng hy vọng không đồng nghĩa với sức chiến đấu ngay lúc này. Làm sao tránh việc nhổ mạ cho lúa mau cao, giúp họ tiến bộ từng bước vững, là câu hỏi bóng đá Trung Quốc phải trả lời cho nghiêm túc.
Mà muốn trả lời tốt bài thi ấy, chúng ta cần giữ sự tỉnh táo và bản lĩnh. Thua một trận giao hữu không thể xóa những bước tiến bóng đá Trung Quốc có được trong hai năm qua: thành tích các đội trẻ mang tên quốc gia đã có đột phá, hoạt động bóng đá trong xã hội diễn ra sôi nổi, hệ thống đào tạo nhân tài đang dần được dựng lên. Bóng đá Trung Quốc đang đi trên con đường tốt lên.
Nhưng trận 0-5 này không nên chỉ bị xem là một lần sụp đổ tình cờ, càng không thể bị hai chữ "tập dượt" khẽ gạt qua. Nó là một hồi chuông cảnh báo nặng, cũng là một thang thuốc đắng, dùng cách thẳng và chói nhất để nhắc: không thể vì thành tích đội trẻ khá hơn mà lạc quan mù quáng, mơ một đêm lật được thế cờ; cũng không thể vì một trận thua thảm mà tự coi thường mình, cho rằng chẳng còn hy vọng. Nhìn thẳng vào nền tảng đang lạc hậu, chăm chỉ làm đào tạo trẻ, đắp chắc gốc nhân tài, bóng đá Trung Quốc mới có thể bước ra khỏi màn u ám dài và lạnh này.